Chăm sóc cơ thể sau sinh: những điều mẹ cần biết

Sáu tuần đầu sau sinh là giai đoạn cơ thể mẹ thay đổi rất nhiều: tử cung co hồi, vết khâu lành dần, bầu ngực bắt đầu tiết sữa và nội tiết thay đổi nhanh. Chăm sóc đúng trong thời gian này giúp mẹ hồi phục tốt, có đủ sữa và giữ tinh thần vững vàng để chăm con.

1. Nghỉ ngơi và nhờ người hỗ trợ

Mẹ nên tranh thủ ngủ khi bé ngủ, nhờ người thân phụ việc nhà và hạn chế tiếp khách trong những tuần đầu. Nghỉ ngơi đủ giúp cơ thể hồi phục và ảnh hưởng trực tiếp đến lượng sữa.

2. Theo dõi sản dịch

Sản dịch là dịch ra từ âm đạo sau sinh, thường kéo dài khoảng 4–6 tuần. Màu sắc chuyển dần từ đỏ tươi (vài ngày đầu) sang hồng nâu rồi vàng nhạt, trắng và lượng ít dần.

• Thay băng vệ sinh thường xuyên, rửa vùng kín bằng nước sạch, lau từ trước ra sau.
• Không thụt rửa âm đạo, không dùng tampon trong giai đoạn này.

3. Chăm sóc vết khâu tầng sinh môn hoặc vết mổ

• Sinh thường: giữ vùng kín khô sạch, có thể chườm mát trong 1–2 ngày đầu để giảm sưng đau, ngồi trên gối mềm. Vệ sinh nhẹ nhàng sau mỗi lần đi vệ sinh.
• Sinh mổ: giữ vết mổ khô sạch theo hướng dẫn của bệnh viện, mặc đồ rộng, tránh mang vác nặng. Khi ho hoặc cười có thể ôm một chiếc gối nhỏ trước bụng để đỡ đau.

4. Ăn uống đủ chất và uống đủ nước

Mẹ sau sinh, nhất là mẹ cho con bú, cần chế độ ăn đa dạng: đủ đạm (thịt, cá, trứng, đậu), rau xanh, trái cây, ngũ cốc và chất béo tốt. Không cần kiêng khem quá mức. Uống nước thường xuyên, mỗi lần cho con bú có thể uống thêm một cốc nước. Nhiều rau và chất xơ cũng giúp phòng táo bón sau sinh.

5. Chăm sóc bầu ngực

• Cho bé bú sớm, bú thường xuyên theo nhu cầu và ngậm bắt vú đúng để hạn chế nứt núm vú.
• Nếu ngực căng cứng, có cục cộm: cho bé bú hoặc vắt sữa thường xuyên hơn, chườm ấm trước khi bú và xoa bóp nhẹ nhàng theo hướng về phía núm vú.
• Mặc áo lót vừa vặn, không quá chật.

Nếu tắc tia sữa kéo dài hoặc kèm sốt, mẹ nên đi khám để loại trừ viêm tuyến vú. Xem dịch vụ xoa bóp ngực & thông tắc tia sữa →

6. Vận động nhẹ nhàng, từ từ

Mẹ có thể đi lại nhẹ nhàng trong nhà sớm sau sinh để phòng táo bón và huyết khối. Các bài tập sàn chậu (co thắt – thả lỏng cơ vùng kín) giúp phục hồi cơ sàn chậu. Những bài tập cường độ cao hoặc tập bụng mạnh nên đợi sau lần khám hậu sản và khi bác sĩ cho phép, đặc biệt với mẹ sinh mổ.

7. Để ý đến cảm xúc của mẹ

Trong khoảng 2 tuần đầu, nhiều mẹ hay buồn, dễ khóc, lo lắng (thường gọi là “baby blues”). Điều này khá phổ biến và thường tự hết. Nhưng nếu tâm trạng buồn chán kéo dài hơn 2 tuần, mất hứng thú với mọi thứ, khó gắn kết với con, hoặc có suy nghĩ làm hại bản thân hay con, đó có thể là dấu hiệu trầm cảm sau sinh — mẹ cần chia sẻ với người thân và gặp bác sĩ sớm. Đây là bệnh lý có thể điều trị, không phải lỗi của mẹ.

8. Đừng bỏ lỡ lần khám hậu sản

Mẹ nên đi khám lại khoảng 6 tuần sau sinh (hoặc theo lịch bệnh viện hẹn) để kiểm tra sự co hồi tử cung, vết khâu, huyết áp, tư vấn tránh thai và thời điểm có thể vận động, sinh hoạt trở lại bình thường.

Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và tư vấn của bác sĩ. Mỗi mẹ và bé có tình trạng khác nhau — khi có bất thường, hãy liên hệ cơ sở y tế.